Ostra Brama - widok z ulicy Ostrobramskiej.
Ostra Brama w Wilnie - brama miejska na Starym Mieście w Wilnie, gotycka, wzniesiona w latach
1503–1514; wraz z przylegającym do niej fragmentem muru obronnego stanowi
jedyną pozostałość dawnych fortyfikacji miejskich; od strony wewnętrznej bramy
znajduje się kaplica Ostrobramska z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej
Królowej Korony Polskiej (Matki Boskiej Miłosierdzia), klasycystyczna,
wzniesiona w 1829; stanowi zamknięcie ulicy Ostrobramskiej.
W średniowieczu istniał zwyczaj, że we wnękach wież
bramnych, nad bramą, umieszczano święte obrazy. Wilno pierwotnie miało pięć
bram miejskich, w tym Brama Miednicka (od drogi prowadzącej do Miednik). Brama
ta nazywała się też Ostrą, od nazwy części południowego przedmieścia, które
nazywało się Ostry Koniec. Masywna, kwadratowa wieża bramna, wzniesiona wraz z
obwodem murów obronnych na pocz. XVI w. jest wymieniona w przywileju wydanym
mieszczanom wileńskim przez króla Aleksandra Jagiellończyka 6 września 1503.
Na północnej elewacji Ostrej Bramy znajdowała się
pierwotnie nisza. W 1671 lub 1672 staraniem o. Karola od Ducha Świętego
dobudowano od strony północnej drewnianą kaplicę. Spłonęła ona w 1711 a już w
roku następnym odbudowano ją jako murowaną. Nie wiadomo dokładnie kiedy został
umieszczony w niej cudowny wizerunek Matki Boskiej. W latach 1789-1793
naprzeciwko kaplicy, na potrzeby modlących się, wybudowano klasycystyczną
galerię.
Na Bramie pierwotnie znajdował się napis w języku
polskim. Treść jego ustalił biskup wileński Andrzej Benedykt Kłągiewicz w maju
1828. W tympanonie pod promienistym, wykonanym ze złoconego mosiądzu Okiem
Opatrzności znalazła się inwokacja "MATKO MIŁOSIERDZIA", natomiast
nad oknami umieszczono jej ciąg dalszy: „POD TWO/JĄ OBRO/NĘ (nad lewym) i
„UCIE/KAMY/SIĘ” (nad prawym) co dało łącznie "Matko Miłosierdzia, pod
Twoją obronę uciekamy się". W 1864 z obawy przed niepożądanymi reakcjami
władz rosyjskich napis zmieniono na łaciński "MATER MISERICORDIAE, SUB
TUUM PRAESIDIUM CONFUGIMUS". Po odzyskaniu Wilna przez Polskę zapadła w
1932 decyzja o przywróceniu pierwotnego napisu. Nowe litery ze złoconego brązu,
zaprojektowane przez Jerzego Hoppena, zamontowano 29 września 1933. Po drugiej
wojnie światowej napis ten ponownie usunięto, zastępując łacińskim.
W kaplicy znajduje się pochodzący z XVII wieku obraz
Matki Boskiej Ostrobramskiej, Matki Miłosierdzia. Przez wiernych uważany za
cudotwórczy. Jego kult ściśle wiąże się z Ostrą Bramą. Obraz został umieszczony na bramie na początku XVII w. a
później przeniesiony do kaplicy, gdzie obecnie się znajduje. Namalowany został
na deskach dębowych. Ma wymiary 200 x 165 cm. Nie jest znany autor obrazu. Niektórzy przypisują jego
autorstwo Łukaszowi – artyście krakowskiemu, który namalował podobny obraz w
1624 dla kościoła Bożego Ciała w Krakowie. Według innych pierwowzorem zarówno
obrazu krakowskiego jak i wileńskiego był obraz flamandzkiego malarza Martina
de Vosa z ok. 1580.
Ok. 1671 wizerunek Matki Miłosierdzia zasłonięty został
srebrną, złoconą sukienką.
W 1799 w ołtarzu po bokach obrazu zainstalowano pozłacane
figury rodziców Najświętszej Maryi Pany - św. Joachima oraz św. Anny. Od 1849
charakterystyczną ozdobę obrazu stanowi sierp srebrnego półksiężyca z
wygrawerowanym napisem wotywnym. Tekst napisu brzmi: "Dzięki Tobie składam
Matko Boska za wysłuchanie próśb moich, a proszę Cię Matko Miłosierdzia
zachowaj mnie nadal w łasce i opiece Swojej Przenajświętszej W.I.J. 1849
roku". Dopełnieniem wizerunku Matki Miłosierdzia są dwie korony nałożone
jedna na drugą. 2 lipca 1927 miała miejsce koronacja obrazu przez kardynała
Aleksandra Kakowskiego w obecności Józefa Piłsudskiego i Ignacego Mościckiego.
Zewnętrzny widok Ostrej Bramy.
Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej (1924 r.).
Fot. J. Bułhak.
-----------------------
