Biskup Edward O'Rourke

Uroczystość polonijna w Gdańsku. Na pierwszym planie z prawej
strony biskup gdański Edward O`Rourke.

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/204054/31165735d1e7b7efab29c77c2394cf8a/ 

Edward Aleksander Władysław O'Rourke (ur. 26 października 1876 w Basinie, zm. 27 czerwca 1943 w Rzymie) – polski biskup rzymskokatolicki, hrabia rosyjski, biskup diecezjalny ryski w latach 1918–1920, administrator apostolski Wolnego Miasta Gdańska w latach 1922–1926, biskup diecezjalny gdański w latach 1926–1938.

Urodził się w Basinie, wówczas w guberni mińskiej. Był synem hr. Michała Łazarza O'Rourkego (1824–1894) pochodzącego ze starej irlandzkiej rodziny, i Angeliki von Bochwitz (zm. 1919).

W latach 1888–1890 uczył się w prywatnym gimnazjum oo. Jezuitów w Bąkowicach, następnie w latach 1892–1898 pobierał nauki w Rydze i Wilnie. 3 czerwca 1898 zdał w Rydze maturę. W latach 1898–1903 studiował na Politechnice w Rydze ekonomię i handel. W tym czasie działał w polskiej korporacji akademickiej „Arkonia”. W latach 1903–1908 odbył studia prawnicze na uniwersytecie w szwajcarskim Fryburgu i teologiczne na uniwersytecie w Innsbrucku. Niższe święcenia kapłańskie otrzymał w 1907 w Wołkowysku, wyższe w tym samym roku w Kownie.

W latach 1908–1911 był profesorem historii Kościoła oraz języków francuskiego i niemieckiego w seminarium duchownym w Petersburgu, jednocześnie był duszpasterzem w osiedlu robotniczym Kołpino k. Petersburga. Od 1911 do 1917 był proboszczem wielonarodowościowej parafii św. Stanisława w Petersburgu. Z wiernymi musiał się porozumiewać po rosyjsku, polsku, litewsku, łotewsku, niemiecku i angielsku. W 1912 został honorowym kanonikiem kapituły mohylewskiej w Petersbugu. W latach 1917–1918 był wikariuszem generalnym diecezji mińskiej. W tym samym czasie należał do Rady Polskiej Ziemi Mińskiej.

29 września 1918 został mianowany biskupem diecezjalnym diecezji ryskiej. Sakrę biskupią przyjął 15 grudnia 1918 w Wilnie. Władzę w diecezji ryskiej przejął w 1919. Przeprowadził reorganizację Kościoła katolickiego na Łotwie i dbał o należyty poziom nauczania w seminariach duchownych, ale ze względu na swe niełotewskie pochodzenie napotykał duże trudności. W 1920 z powodu narodowościowych (nie był Łotyszem) złożył rezygnację z funkcji biskupa ryskiego. W latach 1920–1921 był biskupem tytularnym Canei i delegatem apostolskim na kraje bałtyckie. W 1922 został administratorem apostolskim Wolnego Miasta Gdańska ze stolicą tytularną Pergamon. 3 stycznia 1926 został mianowany biskupem diecezjalnym diecezji gdańskiej. W sposób szczególny dbał o kaszubską ludność katolicką, odprawiał specjalne nabożeństwa dla polskojęzycznych dzieci, wydał polski śpiewnik kościelny i książeczkę do nabożeństwa, żądał od studentów w seminarium duchownym znajomości języka polskiego, na koniec uzyskał u papieża Piusa XI zezwolenie na utworzenie czterech polskich parafii personalnych w Wolnym Mieście, do czego jednak nie doszło ze względu na protesty opanowanego przez nazistów senatu gdańskiego pod przywództwem Arthura Greisera. Po złożeniu funkcji 13 czerwca 1938 został biskupem tytularnym Sofii.

26 stycznia 1939 zrezygnował z obywatelstwa Wolnego Miasta Gdańska i przyjął obywatelstwo polskie. W tym samym roku udał się do Wsielubia k. Nowogródka do brata stryjecznego Karola Rourkego. Po inwazji ZSRR przeniósł się do Wilna, gdzie przebywał do 1941. Jesienią 1941 z pomocą znajomego generała niemieckiego przedostał się przez Królewiec i Berlin do Rzymu. Zmarł tamże w szpitalu sióstr elżbietanek 27 czerwca 1943. 17 grudnia 1972 jego szczątki przeniesiono do Polski i złożono w kaplicy opackiej (obecnie kaplica biskupia) w katedrze oliwskiej.

Strona na Wikipedii 

Artykuł na stronie "Arkonia" 

Ksiądz Bronisław Komorowski - za polski Gdańsk.

Bronisław Komorowski (ur. 25 maja 1889 w Barłożnie, zm. 22 marca 1940 w Stutthof) – błogosławiony Kościoła katolickiego, polski duchowny katolicki, działacz i polityk polskiego ruchu narodowego w Gdańsku.

Bronisław Komorowski urodził się w rodzinie gospodarzy w Barłożnie koło Skórcza w powiecie Starogard Gdański. Jego rodzicami byli Jan Komorowski (1840-1892) oraz Katarzyna z domu Gencza (Gęcza) (1859-1925). Po śmierci Jana (1892 r.) Katarzyna ponownie wyszła za mąż za Jana Fankidejskiego.
Wzorami dla dorastającego Bronisława okazali się dwaj bliscy krewni ojczyma, patriotyczni księża Jakub Fankidejski (1844-1883), znany historyk Pomorza i pedagog Collegium Marianum w Pelplinie, oraz Feliks Bolt (1864-1940), bojownik o polskość Pomorza za zaborów, później senator II Rzeczypospolitej.

Bronisław w latach szkolnych był członkiem kółka filaretów. Uczęszczał do progimnazjum Collegium Marianum w Pelplinie. Po ukończeniu w 1910 gimnazjum w Chełmnie wstąpił do seminarium duchownego w Pelplinie (dziś zwane Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie). Po jego ukończeniu otrzymał w 1914 święcenia kapłańskie i został wikarym w parafii w Łęgowie k. Pruszcza Gdańskiego.

W 1915 z Łęgowa został przeniesiony do Gdańska do parafii św. Mikołaja. Młody wikary, oprócz działalności kościelnej, rozwinął i prowadził działalność społeczno-polityczną wśród ludności polskiej. Dzieci podczas katechez uczyły się od niego historii Polski oraz języka polskiego. Od 1919 ks. Bronisław Komorowski wygłaszając kazania podczas mszy prowadził je w języku polskim.

W 1923 wraz z grupą działaczy polskich założył Towarzystwo Budowy Kościołów Polskich mające być przeciwwagą dla miejscowych kościołów katolickich obsadzonych przez duchowieństwo niemieckie. Działania ks. Bronisława Komorowskiego i jego Towarzystwa doprowadziły do przyznania w 1924 byłej ujeżdżalni wojskowej we Wrzeszczu, którą przebudowano na kościół św. Stanisława Biskupa. Kościół, konsekrowany w maju 1925, stał się jednym z centrów polskości w Wolnym Mieście Gdańsku i centralnym obiektem tzw. Polenhof - osiedla zamieszkanego w większości przez Polaków. Organizowane były w nim liczne uroczystości i obchody świąt narodowych.

W latach 1933-1934 ks. Bronisław Komorowski był gdańskim radnym – jedynym w 54-osobowej Radzie Miasta przedstawicielem Polaków i polskości. Kandydował również w wyborach w 1933 do sejmu gdańskiego – Volkstagu, lecz nie został wybrany; przez kilka tygodni w 1935 zasiadał w Volkstagu na miejsce Erazma Czarneckiego, który wyjechał z Gdańska; ponownie startował w wyborach 7 kwietnia 1935, ale i tym razem nie został wybrany.

Był członkiem Gminy Polskiej i przez krótki okres był jej wiceprezesem. Wystąpił z tej organizacji na skutek wewnętrznych sporów, lecz nadal działał, doprowadzając do zjednoczenia rywalizujących ze sobą organizacji. M. in. na skutek jego starań powstała Gmina Polska Związek Polaków.

Ks. Bronisław Komorowski wraz z ks. Franciszkiem Rogaczewskim rozpoczęli działania mające na celu powstanie parafii personalnych. Polegać to miało na tym, że parafianie uczestniczący w mszach w kościołach polskich nadal należeliby do parafii niemieckich. Papież Pius XI wyraził swą zgodę na powstanie dwóch parafii personalnych.

10 października 1937 biskup gdański Edward O'Rourke powołał ks. Bronisława Komorowskiego na proboszcza parafii personalnej. Na skutek nacisków narodowych socjalistów trzy dni później zarządzenie biskupa gdańskiego zostało unieważnione przez władze Wolnego Miasta Gdańska. Było to przyczyną ustąpienia biskupa O’Rourke z funkcji biskupa gdańskiego. Nowy biskup, uległy w stosunku do władz nazistowskich sopocianin Karol Maria Splett nie pozwolił na utworzenie polskich parafii personalnych.

Ks. Bronisław Komorowski, jako pierwszy duszpasterz polskich studentów Politechniki Gdańskiej, niejednokrotnie odważnie stawał w obronie prześladowanych młodych Polaków studiujących w Gdańsku. W 25. rocznicę jego pracy kapłańskiej odbyła się 2 kwietnia 1939 roku w kościele świętego Stanisława Bpa. wielka manifestacja patriotyczna, m.in. z udziałem komisarza generalnego Rzeczypospolitej Polskiej Mariana Chodackiego.

1 września 1939 został aresztowany, pobity i uwięziony w Gdańsku w Victoriaschule; wkrótce Niemcy osadzili go w obozie koncentracyjnym w Stutthofie. Został zamordowany wraz z kilkudziesięcioma działaczami polskimi w Wielki Piątek 22 marca 1940 w lasach koło obozu; po wojnie zwłoki wszystkich ekshumowano i złożono na cmentarzu w Gdańsku-Zaspie.

W 1999 ks. Bronisław Komorowski znalazł się w gronie 108 polskich męczenników II wojny światowej, których Jan Paweł II ogłosił błogosławionymi. Ich wspomnienie liturgiczne w polskim Kościele katolickim obchodzone jest 12 czerwca. Imię bł. Bronisława Komorowskiego nosi m.in. Szkoła Podstawowa nr 49 w Gdańsku oraz plac w Gdańsku-Wrzeszczu, w pobliżu którego znajduje się kościół św. Stanisława.

Strona na Wikipedii 

Przeciwko rewizji granic cz. III.

 

Manifestacja antyniemiecka w Rybniku (marzec 1925 r.).

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140446/9bebac3184fefa9c004d51c49f11422f/

Manifestacja antyniemiecka w Kowlu (21 września 1930 r.).  

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140296/9bebac3184fefa9c004d51c49f11422f/ 

Manifestacja w Białymstoku w sprawie praw Polski 

w Wolnym Mieście Gdańsk (lipiec 1936 r.).

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140217/9bebac3184fefa9c004d51c49f11422f/

Za polskie Wilno ...

Demonstracja antylitewska w Wilnie (marzec 1938 r). Widok ogólny demonstracji na placu Napoleońskim (plac Napoleona), po lewej Pałac de Reussów (tzw. Dom Żagiella). W tle za pierwszym szeregiem budynków widoczny dach i wejście do katedry św. Stanisława Biskupa i św. Władysława oraz dzwonnica przed katedrą. Zdjęcie wykonane od strony Pałacu Biskupiego, na piewszym planie widoczne ogrodzenie pałacu.

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140120/cab015a158cb4fede04e099e59f64040/ 

Ludność cywilna na ulicy Mickiewicza wita garnizon wileński powracający z manifestacji zbrojnej na granicy polsko-litewskiej (marzec 1938 r.). Z prawej widoczny Dom Towarowy Braci Jabłkowskich, dalej budujący się gmach Banku PKO i gmach Banku BGK.

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/86644/0bd45d600ab968a3b1ddd42dacaeaec2/ 

Demonstracja antylitewska na Rynku Głównym w Krakowie (marzec 1938 r.). Uczestnicy manifestacji zebrani wokół pomnika Adama Mickiewicza. Po lewej kościół Mariacki, na prawo od niego Kamienica Czyncielów i Kamienica Bidermanowska.

 http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140089/cab015a158cb4fede04e099e59f64040/

Demonstracja antylitewska w Katowicach (19 marca 1938 r.). 

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/140045/cab015a158cb4fede04e099e59f64040/ 

Związek Obrony Kresów Zachodnich

Uroczystości Związku Obrony Kresów Zachodnich w Krakowie z okazji rocznicy bitwy pod Grunwaldem 15 lipca 1939 r. Delegacja Związku składa wieniec pod pomnikiem Grunwaldzkim na pl. Matejki.

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/108435/a22311e7a620780b068f286a5cf49558/ 

 

Związek Obrony Kresów Zachodnich (ZOKZ) - polska organizacja patriotyczna założona w październiku 1921 roku przez działaczy Komitetu Obrony Górnego Śląska; w 1934 przekształcona w Polski Związek Zachodni. W dziedzinie politycznej współdziałano z władzami w zakresie zagadnień polsko-niemieckich, starano się o polityczne wyrobienie obywateli, broniono polskich praw narodowych, śledzono niemiecki ruch polityczny, walczono z przejawami separatyzmu na terenie Górnego Śląska i Pomorza. Realizowano również zadania kulturalno-oświatowe i gospodarcze. W 1934 roku ZOKZ liczył ponad 50 tysięcy członków w całym kraju.

Poza działalnością wewnątrzkrajową jednym z zadań ZOKZ było udzielanie poparcia politycznego i pomocy Polakom w Niemczech. W tym celu ZOKZ nawiązał ścisłą współpracę ze Związkiem Polaków w Niemczech, finansował Dziennik Berliński. Przy niedostatkach szkolnictwa polskiego w Niemczech, aby przeciwstawić się germanizacji ZOKZ rozpoczął akcję niesienia pomocy dzieciom polskim poprzez organizowanie dla nich kolonii letnich. Po 1926 r. akcja objęła również dzieci górnośląskie. Kolonie organizował odpowiedni komitet, honorowy patronat nad tym komitetem w latach 1927-32 sprawowała żona Prezydenta RP Michalina Mościcka. W latach 1923-34 ZOKZ zorganizował kolonie dla ponad 87 tys. dzieci w tym dla ok. 34 tys. z Niemiec i ok. 50 tys. z Górnego Śląska.

W związku z rolą mniejszości niemieckiej w gospodarce II RP (własność w wielkim przemyśle i handlu) ZOKZ zwracał również uwagę na problematykę ekonomiczną.

Początkowo podjęto tematy likwidacji mienia niemieckiego (m.in. kolonistów pruskich) oraz konwencji polityczno-gospodarczej z Niemcami (po wygaśnięciu art.264-267 traktatu wersalskiego Polska utraciła jednostronną klauzulę najwyższego uprzywilejowania). Po wygaśnięciu w/w zapisu zapoczątkowana została w 1925 r. polsko-niemiecka wojna celna zakończona układem handlowym w 1930 r. Układ ten nie został jednak ratyfikowany wskutek sprzeciwu junkrów pruskich.

W dziedzinie rolnictwa ZOKZ zajął się tematyką własności ziemi, jej wykupowania przez Niemców, kredytowania tego wykupu przez banki niemieckie. Odnośnie handlu w okresie trwania polsko-niemieckiej wojny celnej ZOKZ propagował zakup towarów pochodzenia krajowego, wzywał do bojkotu towarów niemieckich napływających przez Gdańsk i Górny Śląsk (ponownie hasło "Swój do swego po swoje"). Plakatowano dworce, urzędy i szkoły afiszami z danymi statystycznymi o napływie niemieckich towarów.
W 1933 roku ZOKZ przekształcił się w Związek Zachodni.

Zjazd członków Związku Obrony Kresów Zachodnich w Warszawie (18 listopada 1934 r.). Widok ogólny na salę i uczestników zjazdu podczas obrad. Za stołem prezydialnym widoczny przewodniczący - senator Karol Rolle (czwarty z lewej).

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/108424/a22311e7a620780b068f286a5cf49558/ 

 Kolonia letnia dla dzieci polskich z Niemiec, Gdańska i Górnego Śląska 

zorganizowana przez Związek Obrony Kresów Zachodnich w Jasienicy

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/108702/a22311e7a620780b068f286a5cf49558/ 

----------------------------------------

Strona ZOKZ na Wikipedii